Việc áp dụng các mô hình nhận thức về vũ trụ vào việc nhận thức về con người tự nhiên được hình thành trên cơ sở:

Sự gắn bó mật thiết giữa con người nông nghiệp với thiên nhiên

Quy luật tương tác giữa các hành trong Ngũ hành

Đoán định vận mệnh của con người trong các mối quan hệ xã hội

Quan niệm “thiên địa vạn vật nhất thể”, coi con người là một vũ trụ thu nhỏ