Vai trò quyết định sự phát triển của xã hội loài người thuộc về yếu tố

môi trường tự nhiên.

môi trường xã hội và môi trường nhân tạo.

môi trường tự nhiên và môi trường xã hội.

phương thức sản xuất, gồm cả sức sản xuất và quan hệ sản xuất.