Vai trò quyết định sự phát triển của xã hội loài người thuộc về

Môi trương tự nhiên.

Môi trường nhân tạo và môi trường tự nhiên

Môi trường xã hội và môi trường tự nhiên.

Phương thức sản xuất, bao gồm cả lực lương sản xuất và quan hệ sản xuất.