Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích, đánh giá hình tượng người mẹ nghèo trong truyện, qua đó làm nổi bật giá trị nhân đạo sâu sắc của tác phẩm.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu tác giả Thạch Lam – cây bút tiêu biểu của văn học lãng mạn giai đoạn 1930–1945, nổi bật với phong cách nhẹ nhàng, tinh tế và nhân đạo.

- Giới thiệu đoạn trích “Nhà mẹ Lê”: kể về cuộc sống cơ cực của mẹ Lê – người phụ nữ nghèo với mười một đứa con, qua đó thể hiện lòng cảm thương và tinh thần nhân đạo của nhà văn.

- Dẫn đến vấn đề nghị luận: hình tượng người mẹ nghèo và giá trị nhân đạo trong tác phẩm.

* Thân bài:

a. Hình tượng người mẹ nghèo – hiện thân của nỗi khổ con người trong xã hội cũ

- Hoàn cảnh sống: Mẹ Lê là một người đàn bà nhà quê nghèo khổ, gầy gò, thấp bé, lam lũ; một mình nuôi mười một đứa con trong căn nhà chật hẹp, tồi tàn “rộng độ bằng hai chiếc chiếu”.

- Nỗi cơ cực: Cuộc sống của mẹ và các con là chuỗi ngày đói khát, rét buốt, không có việc làm, không đủ ăn.

→ “Ổ rơm đầy nhà”, “thịt chúng nó thâm tím lại vì rét” là những chi tiết hiện thực chân thật, gợi sự xót xa tột cùng.

- Tình mẫu tử thiêng liêng: Dù nghèo đói, mẹ vẫn cố “ôm ấp lấy con trong ổ rơm, để mong lấy cái ấm của mình ấp ủ cho nó”.

→ Tình thương con là sức mạnh duy nhất giúp mẹ vượt qua nghịch cảnh.

- Hình tượng mẹ Lê tiêu biểu cho người phụ nữ nghèo Việt Nam trước Cách mạng – chịu nhiều bất công, khổ đau nhưng vẫn giàu tình yêu thương, nhẫn nhịn và kiên cường.

b. Nghệ thuật thể hiện

- Ngòi bút hiện thực mà giàu chất nhân đạo: Thạch Lam không tô đậm bi kịch mà để nỗi đau lan tỏa nhẹ nhàng, thấm thía.

- Chi tiết tả chân tinh tế: so sánh “trông như ổ chó mẹ và chó con”, “thịt thâm tím như thịt con trâu chết” – hiện thực trần trụi nhưng ẩn chứa xót xa, cảm thương.

- Giọng văn thủ thỉ, đằm sâu, thấm đượm cảm xúc, làm bật lên tấm lòng nhân hậu của tác giả.

c. Giá trị nhân đạo sâu sắc

- Thạch Lam xót thương chân thành cho những kiếp người nghèo đói bị bỏ quên trong xã hội cũ.

- Ông trân trọng phẩm chất tốt đẹp – tình mẫu tử, nghị lực sống của con người trong nghèo khó.

- Qua đó, nhà văn gián tiếp phê phán xã hội bất công – nơi người nghèo không có cơ hội mưu sinh, không được hưởng hạnh phúc giản đơn.

- “Nhà mẹ Lê” không chỉ là một bức tranh hiện thực, mà còn là lời thức tỉnh lương tri, khơi dậy tinh thần nhân ái trong mỗi con người.

* Kết bài:

- Khẳng định lại: “Nhà mẹ Lê” là truyện ngắn giàu giá trị nhân đạo, tiêu biểu cho phong cách nhân văn, tinh tế của Thạch Lam.

- Mẹ Lê là biểu tượng cho những người mẹ Việt Nam nghèo khổ mà vĩ đại, đã nuôi con bằng tình thương và lòng hy sinh bất tận.

- Liên hệ, mở rộng: Tác phẩm nhắc nhở con người hôm nay biết trân trọng cuộc sống, chia sẻ với những phận đời bất hạnh – để xã hội ngày càng nhân văn hơn.

Bài văn tham khảo

Thạch Lam là cây bút tài hoa của văn học Việt Nam giai đoạn 1930–1945. Ông không viết về những biến cố lớn lao mà chọn những mảnh đời nhỏ bé, bình dị để gửi gắm lòng nhân đạo sâu sắc. Đoạn trích “Nhà mẹ Lê” là một trong những trang văn cảm động nhất của ông, tái hiện cuộc sống cơ cực của người lao động nghèo, đồng thời thể hiện tấm lòng thương người tha thiết của nhà văn.

Mẹ Lê là hình ảnh tiêu biểu cho người phụ nữ nghèo trong xã hội cũ. Bà thấp bé, lam lũ, gầy guộc, da sạm nắng, chân tay răn reo “như quả trám khô”. Cuộc sống của mẹ là chuỗi ngày cơ cực: một mình nuôi mười một đứa con trong căn nhà lụp xụp cuối phố, chật chội “rộng độ bằng hai chiếc chiếu”. Mùa rét đến, cả nhà phải nằm ổ rơm, “trông như ổ chó mẹ và chó con”, vừa đói vừa rét. Khi còn có người thuê, mẹ đi làm mướn suốt ngày, kiếm mấy đồng xu để nuôi lũ con nhỏ. Nhưng khi mùa gặt qua, mẹ lo sợ, vì “không ai mướn làm việc gì nữa”. Cả nhà rơi vào cảnh nhịn đói, những đứa nhỏ “thịt thâm tím lại vì rét như thịt con trâu chết”. Thế nhưng giữa cảnh đói nghèo ấy, người mẹ vẫn hết lòng ôm ấp, che chở cho con “để mong lấy cái ấm của mình ấp ủ cho nó”. Đó là tình mẫu tử thiêng liêng, là ánh sáng nhân bản tỏa ra từ bóng tối cơ cực. Mẹ Lê tuy nghèo vật chất nhưng giàu tình yêu thương, giàu nghị lực sống – hình ảnh tiêu biểu cho vẻ đẹp ẩn sâu trong những phận người bé nhỏ.

Bằng giọng văn nhẹ nhàng mà thấm thía, Thạch Lam không chỉ miêu tả hiện thực nghèo đói mà còn gợi lên niềm thương cảm sâu sắc. Ông nhìn thấy trong cảnh nghèo không chỉ nỗi khổ mà còn phẩm chất con người: tình yêu, sự chịu đựng, lòng nhân hậu. Chi tiết tả “ổ rơm”, “thịt tím vì rét” tuy trần trụi nhưng không gợi ghê sợ, mà khơi dậy lòng thương. Đó chính là ngòi bút nhân đạo – viết để lay động lương tri, để người đọc thấy cần sống nhân ái hơn giữa cuộc đời.

“Nhà mẹ Lê” không chỉ là truyện về một người mẹ nghèo mà là tiếng lòng của Thạch Lam – người nghệ sĩ có trái tim đầy yêu thương. Qua hình tượng mẹ Lê, nhà văn gửi gắm niềm thương cảm vô hạn cho những phận người bị cuộc đời bỏ quên và lời nhắc nhở nhân thế: hãy biết sẻ chia, biết yêu thương, để xã hội này bớt lạnh lẽo và đầy ắp tình người hơn.

Theo tác giả, vì sao bác Lê lo sợ không ai mướn bác làm việc?