Theo quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin, thực chất của vấn đề dân tộc là:

Sự va chạm, mâu thuẫn lợi ích giữa các dân tộc trong quốc gia đa dân tộc và giữa các quốc gia dân tộc với nhau trong quan hệ quốc tế

Sự va chạm, đụng độ, mâu thuẫn trong quan hệ đời sống xã hội giữa các dân tộc trong một quốc gia đa dân tộc và giữa các quốc gia dân tộc với nhau trong quan hệ quốc tế

Sự khác biệt về phong tục, tập quán, quyền lợi của nhau giữa các dân tộc trong một quốc gia đa dân tộc và giữa các quốc gia dân tộc với nhau trên thế giới

Sự bất bình đẳng, phân biệt chủng tộc trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội giữa các dân tộc trong quốc gia đa dân tộc và giữa các quốc gia dân tộc với nhau trong quan hệ quốc tế