Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến: “Công nghệ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT chỉ thật sự hữu ích khi con người sử dụng nó một cách chủ động và có trách nhiệm.”

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu về sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) và sự xuất hiện của ChatGPT – một công cụ thông minh hỗ trợ nhiều lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục.

- Dẫn ý kiến cần bàn luận: “Công nghệ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT chỉ thật sự hữu ích khi con người sử dụng nó một cách chủ động và có trách nhiệm.”

- Khẳng định đây là một quan điểm đúng đắn, phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

* Thân bài:

a. Giải thích ý kiến

- ChatGPT: Chương trình AI xử lý ngôn ngữ, trả lời câu hỏi, viết bài, giải toán, lập trình, sáng tác, dịch thuật…

- Chủ động: Biết tự định hướng mục tiêu sử dụng, tìm kiếm thông tin, khai thác công cụ một cách tích cực.

- Có trách nhiệm: Tuân thủ đạo đức học thuật, không gian lận, kiểm chứng thông tin, tránh lạm dụng.

- Ý kiến nhấn mạnh: Giá trị của công nghệ phụ thuộc vào cách con người sử dụng, không nằm ở bản thân công cụ.

b. Lợi ích của ChatGPT khi được sử dụng chủ động và có trách nhiệm

- Hỗ trợ giáo viên: Giảm tải công việc, thiết kế bài giảng, cá thể hóa việc học.

- Giúp học sinh mạnh dạn hơn: Dễ dàng đặt câu hỏi, luyện kỹ năng tự học, tìm hiểu kiến thức ngoài sách vở.

- Phát triển năng lực số: Rèn kỹ năng khai thác công cụ hiện đại, phù hợp yêu cầu công dân thế kỉ XXI.

- Khuyến khích sáng tạo: Gợi ý ý tưởng cho bài viết, dự án, hoạt động ngoại khóa.

c. Nguy cơ khi sử dụng thiếu chủ động và trách nhiệm

- Sai lệch thông tin: ChatGPT có thể trả lời sai do dữ liệu chưa cập nhật (ví dụ về “Tắt đèn” trong văn bản).

- Phụ thuộc, giảm tư duy phản biện: Sao chép câu trả lời mà không kiểm chứng.

- Gian lận học thuật: Làm bài tập, luận văn mà không tự nghiên cứu.

- Rủi ro an toàn dữ liệu: Có thể bị đánh cắp thông tin cá nhân qua mã độc.

d. Giải pháp

- Giáo dục kỹ năng sử dụng AI: Đưa nội dung này vào chương trình học, hướng dẫn học sinh kiểm chứng thông tin.

- Xây dựng quy tắc đạo đức học thuật: Quy định rõ ràng về việc tham khảo và trích dẫn ChatGPT.

- Rèn luyện tư duy độc lập: Yêu cầu học sinh trình bày, thảo luận, sáng tạo dựa trên dữ liệu ChatGPT cung cấp.

- Ý thức cá nhân: Mỗi người tự nhận thức rằng AI chỉ là công cụ, trí tuệ con người mới là nền tảng.

* Kết bài:

- Khẳng định lại giá trị của ý kiến: Công nghệ chỉ thật sự phát huy tác dụng khi được con người sử dụng đúng cách.

- Mở rộng: Trong kỉ nguyên số, biết khai thác AI một cách thông minh và có trách nhiệm không chỉ giúp học tập hiệu quả mà còn góp phần tạo ra một xã hội học tập bền vững, sáng tạo.

Bài văn tham khảo

Trong kỉ nguyên số, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống. ChatGPT – sản phẩm nổi bật của công ty OpenAI – xuất hiện như một “trợ lý ảo” thông minh, có thể trả lời câu hỏi, viết bài luận, dịch thuật, lập trình, thậm chí sáng tác thơ nhạc. Sự ra đời của ChatGPT mở ra nhiều cơ hội mới cho giáo dục và học tập. Tuy nhiên, như nhà văn Nguyễn Nhâm đã chỉ ra trong bài viết “Để ChatGPT thúc đẩy sự phát triển của giáo dục”, công cụ này chỉ thực sự hữu ích khi được con người sử dụng một cách chủ động và có trách nhiệm.

Chủ động nghĩa là người dùng biết định hướng mục tiêu, khai thác ChatGPT để tìm kiếm thông tin, gợi ý ý tưởng và hỗ trợ học tập, thay vì thụ động “hỏi gì – nhận nấy”. Có trách nhiệm là tuân thủ đạo đức học thuật, không gian lận, biết kiểm chứng thông tin, nhận thức được giới hạn của công cụ. Nói cách khác, trí tuệ nhân tạo chỉ là chiếc “chìa khóa vạn năng” khi bàn tay con người biết mở đúng cánh cửa.

Khi được sử dụng đúng cách, ChatGPT có thể trở thành người bạn đồng hành đắc lực. Giáo viên có thể dùng nó để thiết kế bài giảng sáng tạo, giao bài tập cá nhân hóa theo năng lực từng học sinh. Học sinh thì mạnh dạn hơn trong việc đặt câu hỏi, tìm hiểu kiến thức ngoài sách giáo khoa; từ đó, phát triển năng lực tự học và kỹ năng số – những phẩm chất quan trọng của công dân thế kỉ XXI. Tôi từng chứng kiến một bạn trong lớp sử dụng ChatGPT để gợi ý dàn ý cho bài thuyết trình, sau đó chỉnh sửa và bổ sung nội dung riêng. Kết quả, bài thuyết trình vừa sinh động vừa mang đậm dấu ấn cá nhân.

Nhưng nếu sử dụng thiếu chủ động và trách nhiệm, ChatGPT sẽ trở thành “con dao hai lưỡi”. Văn bản của Nguyễn Nhâm đã nêu ví dụ điển hình: ChatGPT trả lời sai hoàn toàn về tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố, biến một tác phẩm văn học thành phong trào “tắt đèn” bảo vệ môi trường. Ngoài ra, việc sao chép nguyên văn câu trả lời sẽ làm suy giảm khả năng tư duy phản biện, sáng tạo và dẫn đến gian lận học thuật. Nguy hiểm hơn, ChatGPT có thể bị lợi dụng để phát tán mã độc, đánh cắp dữ liệu cá nhân, gây rủi ro bảo mật.

Vì vậy, để hạn chế nguy cơ, mỗi học sinh cần được giáo dục kỹ năng sử dụng AI một cách thông minh: biết đối chiếu thông tin từ ChatGPT với các nguồn đáng tin cậy; ghi rõ nguồn tham khảo; biến thông tin thu được thành sản phẩm mang dấu ấn cá nhân. Nhà trường cũng nên xây dựng bộ quy tắc đạo đức học thuật rõ ràng và khuyến khích các hoạt động học tập kết hợp giữa AI và tương tác con người, như thảo luận nhóm, phản biện, trình bày miệng.

ChatGPT hay bất cứ công nghệ nào cũng chỉ là công cụ. Giá trị thật sự không nằm ở độ “thông minh” của công cụ, mà ở trí tuệ và bản lĩnh của người sử dụng. Chỉ khi mỗi người chủ động định hướng và chịu trách nhiệm với cách mình khai thác, ChatGPT mới trở thành cánh tay nối dài của tri thức, góp phần làm giàu trí tuệ cá nhân và xây dựng một nền giáo dục sáng tạo, bền vững.

Tác hại của việc người học quá phụ thuộc vào ChatGPT là gì?