Sự phát triển của Thiên Chúa giáo từ thời cổ đại đến thời phong kiến được thể hiện

từ tôn giáo của người nghèo bị áp bức trở thành chỗ dựa tinh thần của giai cấp thống trị

từ quốc giáo của La Mã trở thành tôn giáo chỉ dành cho nô lệ và nông dân

từ tín ngưỡng của quý tộc trở thành tổ chức thương mại của các thành thị

từ tôn giáo của cư dân thành thị trở thành lực lượng sản xuất chính trong lãnh địa