Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích tâm trạng của nhân vật “em” ở đoạn trích trên.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu đoạn trích: “Tiễn dặn người yêu” là một truyện thơ đặc sắc của dân tộc Thái về chủ đề tình yêu và hôn nhân. Đoạn trích đã cho ở phần Đọc hiểu là một trong những đoạn trích tiêu biểu, nói về tâm trạng của nhân vật “em” khi bị cha mẹ ép buộc lấy người mình không yêu, và cô phải lìa xa mối tình của mình.

- Nêu nội dung khái quát cần phân tích, đánh giá: Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng đi vào phân tích tâm trạng của nhân vật “em” được thể hiện qua đoạn trích.

* Thân bài:

- Ở hai câu thơ đầu, cô gái tự trách mình đã “tính không đủ”, “lo chẳng tròn”, để đến nỗi giờ tình yêu tan vỡ, không có cách gì cứu vãn. Hai câu thơ cũng thể hiện sự bất lực của cô gái. Trong một xã hội mà tập tục hôn nhân sắp đặt được chấp nhận, thì cô gái dù có cố gắng thế nào cũng không thể tính, không thể lo để mọi chuyện theo như ý muốn của mình được.

- Những câu thơ tiếp theo diễn tả tâm trạng đau đớn của cô gái.

+ Nỗi đau là quá lớn. Cô tâm niệm rằng, nếu không đến được với người mình yêu thì cuộc sống sẽ thành vô nghĩa, “sống coi như chết”.

+ Hàng loạt các hình ảnh so sánh ví von được sử dụng để cụ thể hóa nỗi đau ấy: “như ăn lá ngón lìa đời”, “như nậy đá to đá sập”, “vần đá tảng đè tay”. Việc cô bị cha mẹ ép gả, việc cô không đến được với người mình yêu cũng giáng xuống đầu cô như những tảng đá, đè nát cuộc đời cô, như lá ngón, giết chết cuộc đời cô.

+ Nỗi đau đớn tiếp tục được bộc lộ ở những câu tiếp: Nỗi đau ấy không phải là nỗi đau bề ngoài, nỗi đau thể xác, mà nó thương tổn bên trọng, ở trong tận đáy tâm hồn: “đau tận ruột”, “buốt tận tim”.

+ Nỗi đau ấy lại nhân lên gấp bội khi không có người sẻ chia, thấu hiểu: “không người đoái hoài”, “thăm hỏi nào ai”. Hình ảnh cô gái hiện lên thật đơn độc, tội nghiệp: “Xót xa em trùm chăm thầm khóc”.

+ Nỗi đau ấy được hữu hình hóa ở hình ảnh những dòng nước mắt. Đó là một nỗi đau bật ra mạnh mẽ, không kìm nén được, dù cúi xuống hay ngẩng lên thì nỗi đau cũng khiến cho nước mắt tuôn rơi. Biện pháp thậm xưng ở hai câu cuối đẩy nỗi đau lên đến đỉnh điểm: Những dòng nước mắt chảy xuống đủ để “rửa rau muôn rổ”, “rửa rau muôn vườn”. Cô gái như bị nhấn chìm trong nỗi đau khổ của chính mình.

* Kết bài:

- Khẳng định khái quát những nét đặc sắc về chủ đề và nghệ thuật của đoạn trích: Với sự kết hợp của các yếu tố nghệ thuật đặc sắc, đoạn trích đã cho ta thấy được những diễn biến tâm trạng của nhân vật “em” khi tình yêu tan vỡ.

- Nêu ý nghĩa của đoạn trích đối với bản thân và người đọc: Đoạn trích khiến ta cảm thấy xót xa, thương cảm đối với thân phận của người phụ nữ xưa, khi họ là nạn nhân của hủ tục cưới xin ép buộc. Nó cũng giúp ta thêm trân quý quyền được tự do yêu đương trong xã hội hiện nay.

Bài viết tham khảo

“Tiễn dặn người yêu” là truyện thơ dân gian đặc sắc của dân tộc Thái, thể hiện sâu sắc khát vọng tự do yêu đương và bi kịch của con người trong xã hội cũ. Đoạn trích nói về tâm trạng của cô gái khi bị cha mẹ ép gả cho người khác, phải chia lìa người mình yêu. Qua đó, ta cảm nhận được nỗi đau đớn, tuyệt vọng và bi thương đến tột cùng của nhân vật “em” trước cảnh tình tan vỡ.

Hai câu mở đầu “Em đã tính mà tính không đủ / Em đã lo mà lo chẳng tròn” diễn tả nỗi day dứt, tự trách bản thân của cô gái. Nàng đã cố gắng suy tính, lo toan để có thể giữ vững tình yêu, nhưng mọi nỗ lực đều vô vọng trước sức ép của lễ giáo, của cha mẹ và xã hội. Trong một xã hội mà hôn nhân bị chi phối bởi tiền tài, địa vị, người phụ nữ bị tước đoạt quyền tự quyết, thì “em” dù có tính, có lo bao nhiêu cũng không thể chống lại số phận. Hai câu thơ giản dị mà chan chứa nỗi bất lực, bế tắc và thương thân của một người con gái nhỏ bé trước định kiến xã hội.

Bốn câu thơ tiếp theo đẩy nỗi đau lên cao trào: “Làm không nổi, sống coi như chết / Như ăn lá ngón lìa đời / Như nậy đá to đá sập / Vần đá tảng đè tay”. Ở đây, nỗi đau tinh thần được diễn tả bằng những hình ảnh so sánh mạnh mẽ, dữ dội. Lá ngón – biểu tượng cho cái chết – gợi lên sự tuyệt vọng đến mức muốn hủy hoại bản thân. Còn “đá to”, “đá tảng”, “đè tay” là những hình ảnh ẩn dụ cho sức nặng của định mệnh, của lễ giáo đang đè nát trái tim yếu đuối. Đối với “em”, bị ép gả đồng nghĩa với cái chết; vì sống mà không có tình yêu thì cũng chỉ là sự tồn tại vô nghĩa. Qua đó, ta thấy được khát vọng mãnh liệt của cô gái được sống thật với trái tim mình, đồng thời cảm nhận bi kịch sâu sắc của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Nỗi đau ấy không chỉ thể xác mà còn là nỗi đau tâm hồn: “Máu không rớt mà đau tận ruột / Máu không rơi mà buốt tận tim”. Hai hình ảnh song hành, tương phản giữa bên ngoài và bên trong đã khắc họa nỗi đau vô hình nhưng khốc liệt. Không có vết thương cụ thể, nhưng trái tim nàng như bị xé nát. Bi kịch của cô gái càng thêm thấm thía khi “đau trong ruột không người đoái hoài / buốt trong tim thăm hỏi nào ai”. Trong nỗi đau ấy, “em” hoàn toàn cô độc, không ai chia sẻ, không ai hiểu thấu. Hình ảnh “trùm chăn thầm khóc” diễn tả nỗi đau câm lặng, sâu thẳm – thứ nỗi đau chỉ có thể giấu vào trong, để nước mắt tự mình chảy.

Đặc biệt, ở những câu cuối, nước mắt của “em” trở thành biểu tượng của nỗi khổ tột cùng: “Nước mắt rỏ hai dòng / Rỏ ba dòng / Dòng rơi đằng trước đủ rửa rau muôn rổ / Dòng rơi đằng sau đủ rửa rau muôn vườn.” Nghệ thuật phóng đại được sử dụng để thể hiện nỗi đau không gì đo đếm nổi. Nước mắt của “em” không chỉ là biểu hiện của nỗi buồn cá nhân mà còn là tiếng khóc chung cho số phận người phụ nữ bị trói buộc bởi hủ tục.

Đoạn trích “Tiễn dặn người yêu” đã khắc họa một cách sâu sắc tâm trạng của người con gái bị ép duyên – vừa đau đớn, vừa tuyệt vọng nhưng cũng chứa đựng khát vọng mãnh liệt về tình yêu tự do. Bằng hình ảnh ví von độc đáo, lời thơ giàu cảm xúc và chân thực, tác phẩm khiến người đọc cảm nhận được nỗi xót xa cho thân phận người phụ nữ trong xã hội xưa, đồng thời trân trọng hơn quyền tự do yêu đương của con người hôm nay.

Qua đoạn trích, tác giả dân gian gián tiếp bày tỏ thái độ gì đối với nhân vật “em”?