- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” của Nguyễn Khoa Điềm.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Khoa Điềm – một nhà thơ tiêu biểu thời chống Mỹ, luôn gắn bó với quê hương, đất nước và con người Việt Nam.

- Giới thiệu bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” – một tác phẩm giàu chất trữ tình, thể hiện sự chiêm nghiệm sâu sắc về cội nguồn, con người và cuộc sống làng quê sau chiến tranh.

- Dẫn vào vấn đề: Phân tích vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

* Thân bài:

- Cảm hứng trở về – tình cảm gắn bó với làng quê

+ Mở đầu bài thơ, nhà thơ trở về với cánh đồng quê, không gian quen thuộc của tuổi thơ và ký ức:

"Đã lâu nhà thơ lại trở về với cánh đồng làng

Hít sâu hương thơm no ấm"

→ Tình cảm gần gũi, chân thành, cảm giác hít căng lồng ngực hương đồng gió nội là một biểu hiện gắn bó sâu sắc với cội nguồn.

- Nhận diện hiện thực và lắng nghe những nỗi niềm bị lãng quên

+ Hình ảnh người nông dân hiện lên với khuôn mặt "đen sạm", gợi nên sự tảo tần, lam lũ:

"Nhận ra trong mỗi khuôn mặt đen sạm

Những tháng ngày bỏ quên"

→ Nhà thơ không chỉ nhìn thấy thực tại, mà còn nhận ra nỗi thiệt thòi, những hy sinh thầm lặng của người nông dân – những con người từng bị lãng quên trong thời cuộc.

- Sự đồng hành và thấu hiểu sâu sắc của nhà thơ

+ Hành động “lặng lẽ nối gót người nông dân” thể hiện sự sẻ chia, hòa mình vào đời sống của họ:

"Nhà thơ lặng lẽ nối gót người nông dân đi mãi

Mặc cho ngôi sao hôm xa ngái dẫn đường"

→ Hình ảnh ẩn dụ cho hành trình trở về với nhân dân, thấu hiểu những giá trị thật sự của cuộc sống.

- Biểu tượng trái tim – kết tinh tình cảm và nhân sinh quan

+ Kết thúc đoạn thơ bằng hình ảnh:

"Trái tim lăn tròn êm ả"

→ Biểu tượng đẹp cho sự rung động chân thành, cảm xúc sâu lắng và bình yên khi hòa nhịp cùng cuộc sống lao động.

* Kết bài:

- Khẳng định lại: “Cánh đồng buổi chiều” là bài thơ nhẹ nhàng mà sâu lắng, thể hiện sự gắn bó thiết tha của nhà thơ với con người lao động và quê hương.

- Nghệ thuật thơ: Giọng điệu trầm lắng, hình ảnh dung dị mà giàu sức gợi, kết hợp tự sự – trữ tình, biểu cảm nhẹ nhàng.

- Mở rộng liên hệ: Bài thơ là lời nhắc nhở về giá trị của quá khứ, của quê hương, và trách nhiệm gìn giữ tình cảm chân thành với nơi ta sinh ra và lớn lên.

Bài văn tham khảo

“Cánh đồng buổi chiều” của Nguyễn Khoa Điềm là một bài thơ giàu chất trữ tình và suy tưởng, thể hiện mối quan hệ sâu nặng giữa nhà thơ và quê hương, giữa người nghệ sĩ và nhân dân. Từ hình ảnh cánh đồng làng quê, nhà thơ đã gợi mở nhiều tầng ý nghĩa nhân văn về ký ức, cội nguồn và sự tri ân đối với người lao động – những con người thầm lặng đã làm nên sức sống cho đất nước.

Mở đầu bài thơ là hình ảnh người nghệ sĩ trở về cánh đồng làng quê – không gian quen thuộc của tuổi thơ và những năm tháng gắn bó với đất:

“Đã lâu nhà thơ lại trở về với cánh đồng làng

Hít sâu hương thơm no ấm”

Điệp từ “trở về” và hành động “hít sâu” thể hiện một niềm xúc động chân thành, một sự gắn bó máu thịt với quê hương. “Hương thơm no ấm” không chỉ là mùi lúa, mùi rơm rạ, mà còn là hương vị của ký ức, của những tháng năm yên bình. Đây là khúc mở đầu đầy cảm xúc, khơi gợi sự hồi tưởng và chiêm nghiệm.

Càng đi sâu vào không gian làng quê, nhà thơ càng nhận ra những giá trị sâu lắng:

“Nhận ra trong mỗi khuôn mặt đen sạm

Những tháng ngày bỏ quên”

Những “khuôn mặt đen sạm” là biểu tượng cho lớp người nông dân – những con người gắn bó với đất, sống trong lam lũ, chịu nhiều hy sinh nhưng thường bị lãng quên trong những hào quang của thời cuộc. Câu thơ như một lời thức tỉnh và tri ân của nhà thơ – người từng đi xa, nay nhận ra sự hiện diện âm thầm nhưng đầy ý nghĩa của họ trong đời sống quê hương.

Không chỉ trở về bằng cảm xúc, nhà thơ còn “lặng lẽ nối gót người nông dân đi mãi” – một hành động thể hiện sự đồng hành và thấu hiểu:

“Mặc cho ngôi sao hôm xa ngái dẫn đường

Thăm thẳm ngõ quê rơm rạ”

Hành trình ấy không chỉ là vật lý, mà còn là hành trình của tâm hồn. Hình ảnh “ngôi sao hôm xa ngái” như một biểu tượng của lý tưởng xa xôi, trong khi “ngõ quê rơm rạ” lại gần gũi, ấm áp, chân thực. Nhà thơ dường như đang rũ bỏ sự phù phiếm để trở về với những giá trị gốc rễ của cuộc sống.

Khép lại đoạn thơ là hình ảnh giàu biểu cảm:

“Trái tim lăn tròn êm ả”

“Trái tim” là biểu tượng của cảm xúc, của sự rung động, và “lăn tròn êm ả” gợi cảm giác hài hòa, đồng điệu với nhịp sống của người nông dân, của làng quê. Trái tim ấy không còn tách biệt mà đã hòa làm một với cánh đồng, với con người quê hương.

Tổng thể, bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” không chỉ là một bức tranh tĩnh lặng và dịu dàng về làng quê, mà còn là lời tri ân sâu sắc của một người nghệ sĩ từng đi xa nay trở về, thấu hiểu và đồng cảm với những con người bình dị. Bằng giọng điệu trầm lắng, hình ảnh dung dị mà giàu sức gợi, Nguyễn Khoa Điềm đã cho người đọc cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp thầm lặng của người lao động – cội nguồn nuôi dưỡng cả dân tộc. Từ đó, ta thấy được bài học sâu sắc về sự biết ơn, về mối liên kết thiêng liêng giữa con người với quê hương, đất nước – nơi trái tim mỗi người luôn hướng về.

Ở 5 dòng thơ đầu, cánh đồng buổi chiều được khắc họa qua những chi tiết nào?