Nguyên nhân khách quan dẫn đến sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô là

sự chống phá của các thế lực thù địch ở ngoài nước.

đường lối lãnh đạo mang tính chủ quan, duy ý chí.

quá trình cải tổ phạm nhiều sai lầm nghiêm trọng.

áp dụng máy móc mô hình kinh tế tập trung, bao cấp.