Nguyện nhân chủ quan khiến chủ nghĩa xã hội sụp đổ ở Đông Âu là

rập khuôn máy móc mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô.

sự bao vây và chống phá của các nước tư bản Tây Âu.

chính sách phá hoại của các thế lực thù địch trong nước.

sự mất đoàn kết trong khối xã hội chủ nghĩa.