Nguồn gốc của sự phát triển theo quan điểm duy vật biện chứng

Do lực lượng siêu nhiên tạo nên.

Do ý thức con người.

Nguồn gốc của sự phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật, do mâu thuẫn bên tỏng của sự vật quy định.

Do “cái hích ban đầu”.