Một trong những nguyên nhân chủ quan dẫn đến sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô (cuối thập niên 80 - đầu thập niên 90 của thế kỉ XX) là

không chịu tiến hành cải tổ đất nước.

mô hình nhà nước dân chủ tư sản lạc hậu.

sự chống phá của các thế lực thù địch.

đường lối lãnh đạo chủ quan, duy ý chí.