LÀNG CÁT Bước ra đã chạm cát rồi nhói lòng tôi trước đất trời trắng phau quanh năm bão dập trên đầu nội ơi hạt thóc tìm đâu đất trồng?
* Yêu cầu chung:
- Hiểu yêu cầu đề, biết huy động kiến thức lí luận về thơ, nắm được cách làm bài văn cảm thụ thơ.
- Bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, hành văn trôi chảy. Văn viết có cảm xúc, không mắc các lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả.
* Yêu cầu cụ thể:
HS có thể triển khai nội dung bài văn theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các nội dung chính sau:
Câu | Nội dung | Điểm |
2 | 1. Cảm thụ bài thơ Làng cát a. Nội dung * Hình ảnh làng cát: Không gian sống khắc nghiệt: cát trắng mênh mông, cát lầy như muốn nuốt chửng mọi nỗ lực của con người; mưa bão quanh năm; không có đất trồng lúa, thiếu vắng sự sống “một vạt lúa gầy”. * Hình tượng “nội”: - Vất vả, lam lũ quanh năm, chịu thương chịu khó với đức hi sinh lớn lao để nuôi cả gia đình hơn chục miệng ăn. - Nuôi (đơm cơm) cả tôi - “nhà thơ” bằng chính những nhọc nhằn, mồ hôi, hi vọng và rủi ro của cuộc đời mình. * Cảm xúc của nhân vật trữ tình “tôi”: - Hối hận về sự vô ơn, vô tình của chính mình khi chỉ mải chạy theo những thứ cao siêu, xa vời mà quên đi gốc rễ của sự sống, của nghệ thuật là hiện thực cuộc sống đầy đắng cay mà chính mình và những người thân của mình đã từng trải qua. - Đau đớn, nghẹn ngào trước hình ảnh quê hương nghèo khó; Thương, xót xa hình ảnh nội vất vả; - Biết ơn, trân trọng quê hương, biết ơn bà. b. Nghệ thuật - Thể thơ lục bát nhưng được trình bày theo cách sáng tạo, chỉ viết hoa chữ đầu tiên của mỗi khổ. - Giọng thơ xót xa, ân hận, nghẹn ngào. - Ngôn ngữ giàu sức gợi: nhói, trắng phau, bão dập, gieo neo, lần lội… - Biện pháp tu từ đặc sắc: so sánh, ẩn dụ, hoán dụ,... - Hình thức trình bày ấn tượng, tạo hiệu quả biểu đạt: sử dụng gạch nối các chữ trong câu thơ. | 3,5 |
| 2. Bàn luận ngắn gọn về ý kiến của Chu Văn Sơn - Giải thích ý kiến: HS giải mã ý nghĩa của các từ, cụm từ trong nhận định (Cái hồn của thơ, vầng sáng tỏ mờ bao quanh mỗi chữ; tinh chất của sự sống; xúc cảm, suy cảm) để rút ra vấn đề nghị luận: Vẻ đẹp của ngôn từ thơ là sự kết tinh từ tinh chất của sự sống và tình cảm, cảm xúc của nhà thơ. - Phân tích, chứng minh: + Thơ ca bắt nguồn từ hiện thực đời sống nhưng hiện thực trong thơ chính là tinh chất của sự sống. Trong Làng cát, đời sống cơ cực ở vùng quê nghèo khó, lam lũ với hoàn cảnh sống khắc nghiệt là hiện thực cuộc sống đã được tinh lọc, chưng cất. + Sức hấp dẫn của một bài thơ nằm ở chỗ ngôn từ thơ có khả năng gợi lên cảm xúc, tình cảm, tư tưởng của nhà thơ, nhằm truyền tải kinh nghiệm sống đến bạn đọc. Bài thơ Làng cát là tâm sự đầy ân hận, tự trách của nhân vật trữ tình khi đã vô tâm với quê hương, với người bà của mình. + Xúc cảm, suy cảm của nhà thơ chính là tinh chất của sự sống, được kết tinh nơi ngôn từ. Và qua ngôn từ thơ giàu sức gợi, những “vầng sáng tỏ mờ” nơi mỗi chữ, tình cảm chân thành của nhà thơ sẽ chạm đến và đánh thức cảm xúc, suy nghĩ nơi người đọc. Tác phẩm Làng cát đã thức tỉnh và nhắc nhở người đọc: hãy luôn trân trọng, biết ơn quê hương, quá khứ, nguồn cội đã bao bọc, chở che và nuôi dưỡng chúng ta. - Mở rộng: + Khi nói rằng “hồn thơ” không nằm ở chữ mà ở cảm xúc, suy tư của nhà thơ, thực chất nhà phê bình Chu Văn Sơn muốn đề cao ý nghĩa của tình cảm, tư tưởng nhưng không vì thế xem nhẹ vai trò của việc tổ chức, chọn lọc ngôn từ. + Bài học cho người nghệ sĩ: “Hãy xúc động hồn thơ cho ngọn bút có thần”. + Bài học tiếp nhận cho người đọc: bồi đắp tâm hồn để đến với thơ bằng sự xúc động và đón nhận, đối thoại những tình cảm, xúc cảm của nhà thơ. | 2,5 |