Hình vẽ bên dưới mô tả cơ chế phát sinh đột biến cấu trúc NST dạng  

chuyển đoạn trên một nhiễm sắc thể.

đảo đoạn nhiễm sắc thể có chứa tâm động.

mất đoạn giữa nhiễm sắc thể.

chuyển đoạn không tương hỗ giữa các nhiễm sắc thể.