Bước 1: Chuẩnbịtrướckhiviết

* Trướctiên, emhãytrảlờicáccâuhỏisau:

- Đềtàibàiviếtlàgì? Lựachọnđềtàinhưthếnàođểbàiviếthấpdẫn, lôicuốn?

- Mụcđíchbàiviếtnàylàgì?

- Ngườiđọccóthểlà ai? Họmongđợinhậnđượcđiềugìtừbàiviếtcủaem?

- Trêncơsởđềtài, mụcđíchviết, ngườiđọcđãxácđịnh, emsẽchọncáchviếtnàochophùhợp?

* Cóhainhómtàiliệuemcầnthuthập:

- Nhữngghichépcủabảnthânkhiđọctácphẩm (giấyghichú, nhậtkíđọc, sảnphẩmsángtạo,…). Nhómtưliệunàygiúpemkhơinhữngấntượng, cảmxúc, suynghĩacủabảnthânvềtácphẩm, khơigợicảmhứngviết, xácđịnhđượcluậnđiểmcầntriểnkhai.

- Nhữngbàiphêbình, phỏngvấn, tưliệubáochí,… liênquanđếntácphẩm. Nhómtưliệunàygiúpemhiểusâuhơnvềtácphẩmcầnviết, nắmbắtđượccác ý kiếnkhácnhauvềtácphẩm.

Bước 2: Tìm ý, lậpdàn ý

* Hãytìm ý chobàiviếtbằngcáchtrảlờinhữngcâuhỏisau:

- Chủđềchínhcủatácphẩmlàgì? Chủđềấyđượcthểhiệnnhưthếnàotrongtácphẩm (qua nhânvật, hìnhảnh, sựviệc, cốttruyện,…) vàgợirathôngđiệp, suynghĩ, tìnhcảmgì ở ngườiđọc?

- Đặcsắcnghệthuậtcủatácphẩmthểhiện ở nhữngphươngdiệnnào? Nhữngnétđặcsắcvềnghệthuậtbiểuhiệnnhưthếnàotrongtácphẩm? (vớivănbảnthơ: chú ý vần, nhịp, hìnhảnhthơ, từngữ, biệnpháptutừ,…; vớivănbảntruyện: chú ý cốttruyện, tìnhhuốngtruyện, nhânvật, ngôikể, sựviệc, chi tiếtnghệthuật,…).

* Chọnlọcvàsắpxếpcác ý vừatìmđượcthànhdàn ý hoànchỉnh. Vớikiểubàiphântíchtácphẩmvănhọc, cóbacáchđểtriểnkhailuậnđiểmnhưsau:

- Cách 1: nêuluậnđiểmvềchủđề, sauđónêuluậnđiểmvềhìnhthứcnghệthuật.

- Cách 2: nêuluậnđiểmvềhìnhthứcnghệthuật, nêuluậnđiểmvềchủđề.

- Cách 3: triểnkhai song songluậnđiểmvềhìnhthứcnghệthuậtvàchủđề (luậnđiểm 1 vềchủđềvàhìnhthứcnghệthuật -> luậnđiểm 2 vềchủđềvàhìnhthứcnghệthuật -> luậnđiểm… vềchủđềvàhìnhthứcnghệthuật).

Lưu ý: Khi triểnkhailílẽ, bằngchứngđểlàmsángtỏluậnđiểm, cầntránhsựtrùnglặpvề ý giữacácluậnđiểm. Mộtsốbằngchứngcóthểdùngđểlàmsángtỏchonhiềuluậnđiểm, nhưngvớimỗiluậnđiểm, cáchtriểnkhailílẽđểphântích, lígiảicầnkhácnhau.

Bước 3: Viếtbài

Từdàn ý, emviếtbàivănhoànchỉnh. Khi viếtcầnchú ý:

- Kếthợpnêuluậnđiểm, lílẽ, bằngchứng.

- Táchđoạnhợplívàsửdụngcácphươngtiệnliênkếtđểliênkếtluậnđiểm, lílẽ, bằngchứng.

- Sửdụngmộtsốcáchviếtđểmởbàivàkếtbàihấpdẫnnhư: tríchnhữngđoạnthơcùngchủđềvớitácphẩmcầnphântích, tríchdẫndanhngôn, nhậnđịnhvềtácgiả, tácphẩm,…

- Trong mộtsốtrườnghợp, emcóthểtraođổivớicác ý kiếntráichiềuvềtácphẩmđểlàmchonội dung bàiviếtthêmphongphú.

Bàivănthamkhảo:

Giốngnhưnhữngnhàthơ, nhàvăntrưởngthànhtrongkhángchiếnchốngMỹ, Bảo Ninh cũngviếtvềđềtàichiếntranh. Nhưng chiếntranhdướigócnhìncủa Bảo Ninh rấtchânthựcvàkhácbiệt. Nókhôngmangmàusắcsửthi, hàohùng, thivị, tráilạinólạimangtheonhữngnỗibuồn. Nhữngnỗibuồnấylàsảnphẩmcủachiếntranh, nóănsâuvàotrongtâmhồnngườiđểdầndàâm ỉ màlanrộngra, khiến con người ta đauđớnđếncùngcực. Cólẽchínhvìvậymàcáctácphẩmcủa Bảo Ninh luôntácđộngmạnhmẽđếnngườiđọc, khiếnbạnđọccảmnhậnđượcrõnétcáinỗiđauẩnsâutronglòngnhânvật. Vànỗiđauấyđãđược Bảo Ninh khắchọarấtsâusắctrongtruyệnngắnBíẩncủalànnước.

CũngxuấtpháttừđềtàichiếntranhnhưtruyệnngắnGiang hay tiểuthuyếtNỗibuồnchiếntranh, trongBíẩncủalànnước, Bảo Ninh tiếptụcnhìnchiếntranhdướilăngkínhcủanỗibuồn. Ở đây, nhàvănkhôngthểhiệnnỗiđaucủangườilínhkhiphảichịuđựngnhữngnỗiámảnh, kinhhoàngtrênchiếntrường, nỗiđaumấtđibạnbè, ngườithân, ngườiyêutrongchiếntranhmàônglựachọnkhắchọanỗiđaucủanhữngngườinôngdântrongchiếntranh.

Chiếntranhlànhữngcuộcbiếnthiêncủalịchsửvàđikèmvớinóluônlànhữngmấtmát, đauthương. Trong Bíẩncủalànnước, chiếntranhđãđemđếnmộtámảnhkinhhoàngđốivớingườidânnơihậuphương: “Nămấy, nhằmtrúngđỉnhlũđêmRằmtháng Bảy, mộtloạtbomMỹphá tan vệtcanhgiữđằngtrướclàngtôi. Dứtdâynổcủabomvàtiếnggầmghêrợncủamáy bay cườngkíchlàchuỗiầmầm long lỡcủadòngsôngphá bung đêtrànngangvàođồngruộng”.Bom đạnđãphávỡđêđiều, nhấnchìmlàngmạc, đồngruộngcủanhữngngườinôngdân, đẩyhọvàocảnhkhốncùng: “Nướcđãngậplàng. Tôivề, kịpdìuvợleolênmáithìvừađợtdângnướcthứhai. Máinhàtranhcủavợchồngtôibịlôiđitrongđêm. Đếnkhimáirạsaowsrã tan rathìơntrờinóvươngvàothânđatrướcđìnhlàng. Đãcảmộtđámđôngbámtrêncáccành… Vợtôiômkhưkhưđứa con mớiinh, nhấtđịnhkhôngđểtôibếđỡ.”Khôngdừnglại ở đó, nhữngngườidângiờđâylạicàngrơivàobếtắchơnkhinhiềugiờtrôi qua màmưavẫntiếptụctuôn, giótiếptụcthổi, dòngnướcngàymộtxiếthơn. Dòngnướcxiếtấykhôngchỉnhấnchìmlàngmạc, cuốntrôimọitàisảncủangườinôngdânmàcòncướpđisốmệnhcủanhữngngườixấusốnhưnhữngngườiphụnữyếuớt, nhữngđứabé non nớt: “Vợtôi “ối” kêumộttiếngthảngthốt, và “ùm”, con traitôi, đứa con sơsinhtôichưađượcnhìnthấymặt, tuộtkhỏibọcnilôngtrêntaymẹnó, sanxuốnglànnướctốităm.

- Trờiơi! Con tôi...! - Vợtôihétrúlênvàlaongaylậptứcxuốnghòngchụplấy con.

Tôiphóngmìnhtheo.Nướclạnh, ngầubùn, sâuhútvàcuốnmạnh. Tôivớkịpthằng con, nhaovộilên, traonóchonhữngbàntayđangchìaxuống, rồilạilặntiếpngayđểcứuvợ.” Chiếntranhđãcướpmấtđitàisản, ngườivợvàcảđứa con traimànhânvật “tôi” cònchưakịpnhìnmặt. Thờigianvàlànnướcnămấyvẫncứmangtheocáibímậtmàanhchônvùi, giấukíntronglòng: “Từbấytới nay, thờigiantrôi qua vàtriềnnướctrôiđi, tôiđãcótuổivà con gáitôiđãthànhmộtthiếunữđẹpnhấtlàng. Nólàđứa con củalànnước, mọingườiđềunóithếbởivìchuyệnnósaxuốngdòngnướclụtrồiđược cha nócứulênthìcảlàng ai cũngbiết. Nhưng điềubímật kia thìkhông ai hay, kểcả con gáitôinócũngkhôngthểbiết. Chỉcódòngsôngbiết.”Nỗiđauđớn, ámảnhnămấyđãtrởthànhẩnứcvànỗibuồncứâm ỉ cháytronglòngcủaanh. Nỗiđaumấtvợvàmất con trongcáiđêmvỡđêấysẽđeobámanhđếnhếtđờimàchẳngcócáchnàochốibỏ: “Cóngàynàomàtôikhôngrađêngắmlànnướctrôi. Vợtôi, con traitôivàngườiđànbàvôdanhnhìntôitừđáynước. Thờigian, nămthángcứtrôi, dòngsôngvàlịchsửtấtthảyđềuđổithaynhưngmàniềmđaucủađờitôithìkhônnguôibởivìấylàmộtniềmđaukhôngthểnóinênlời.” Như vậy, chỉtrongthờigianmộtđêmmàbiết bao sựkiện, bao nỗiđauđớnđãtúara, ngậptràncảtrêntrangsách.

Bêncạnhthờigiannghệthuật, cốttruyệnbiênniênvànhânvật, Bảo Ninh đãrấtthànhcôngkhitạodựngnênmộtkhônggiannghệthuậtchứađựngnhiềunỗikinhhoàng, hoảngsợ, đauđớn. Và trong không gian đó, con người bị đẩy đến bi kịch thê thảm nhất, tồi tệ nhất. Trong đêmtối, lồngtrongtiếngnổcủabomđạnvàmáy bay cườngkíchlà“chuỗiầmầm long lởcủadòngsốngphá bung đêtrànngangvàođồngruộng.”.Trong khungcảnhhỗnloạn, dòngnướcnhấnchìmhếtnhàcửa, làngmạc, ruộngđồng, ngườidânchỉcòncáchbámtrụtrêncáccànhđatrướcđìnhlàng. Vàtronglànnướcngàymộtxiết, cảnhnhữngngườixấusốbịdòngnướcnuốtchửngbắtđầuhiệnra. Như vậy, chiếntranhlàmộtnỗikhiếpsợ, nóđemđếnnhững tai ương, nhữngnỗiđaukhủngkhiếpcho con người. Trong truyệnngắnnày, thông qua lăngkínhcủanhânvật “tôi”,chúng ta thấyđượcmộthiệnthựcnghiệtngãrằngnhữngngườinôngdânkhôngchỉmấthếtnhàcửa, tàisảnmàcònmấtđivợ con, nhữngngườimàhọyêuthương, trânquýnhất. Khônggianđauthươngnàykếthợpvớithờigianngắnngủicàngnhấnmạnhhơnsốphậnmỏngmanhcủa con ngườitrongthờichiến. Con ngườibịđẩyđếnnhữngnỗiđauthương, mấtmáttậncùngmàchẳngthểnàocứuvãn hay chữalànhđược. Nhữngnỗiđauấydầndầntrởthànhnhữngđiềubíẩnmà con ngườichônchặttronglònggiốngnhưcáiđiềubíẩntrongđờicủangườiđànông kia, hay củađứabégáiluônnằmsâutronglànnước, vẫncứchảytrôitheothờigianmàchẳngmấtđi.

“Các dòngsôngtrôiđinhưthờigian, vàcũngnhưthờigian, trênmặtnướccáctriềnsôngbiết bao nhiêulàchuyệnđờiđãdiễnra.”.Thậtvậy, chiếntranhdùđãđi qua nhưngnhữngnỗiđau, nhữngmấtmátmànóđểlạitrongtâmhồn, trongcuộcđờicủamỗingườivẫncònđó. ĐặcbiệttrongtruyệnngắnBíẩncủalànnước, ta cóthểthấyđược Bảo Ninh khôngchỉtiếpcậnđềtàichiếntranhthông qua nỗiđauthương, mấtmátcủanhữngngườilínhmàcòn qua nỗiđauđớntrongtâmhồncủanhữngngườinôngdân. Qua đó, ôngkhôngchỉthểhiệntinhthầnphêphán, tốcáochiếntranhmàcònthểhiệnsựđồngcảmđốivớinhững con ngườiphảichịuđựngsựgiàyvòcủachiếntranh.

Bước 4: Xem lạivàchỉnhsửa, rútkinhnghiệm

- Đọclạibàiviếtcủamìnhvàdùngbảngkiểmdướiđâyđểchỉnhsửa:

Bảngkiểmkĩnăngviếtbàivănnghịluậnphântíchmộttácphẩmvănhọc:

Chủđềvànhữngnétđặcsắcvềhìnhthứcnghệthuật

	Tiêu chí	Đạt	Chưa đạt
Mở bài	Giới thiệu tên tác phẩm, thể loại, tên tác giả
Mở bài	Khái quát những nét đặc sắc của tác phẩm (chủ đề, hình thức nghệ thuật nổi bật)
Thân bài	Trình bàyluậnđiểmvềchủđềtácphẩm
	Phântíchlílẽvàbằngchứngđểlàmsángtỏcácmộtvàikhíacạnhnội dung chủđề
	Trình bàyluậnđiểmvềnhữngnétđặcsắcnghệthuật
	Phântíchlílẽvàbằngchứngđểlàmsángtỏcácđặcsắcnghệthuậttrongtácphẩm
Kếtbài	Khẳngđịnhlại ý kiếnvềchủđề, nhữngnétđặcsắcnghệthuậttrongtácphẩm
Kếtbài	Nêu suy nghĩ, cảm xúc hoặc bài học rút ra từ tác phẩm
Diễn đạt	Không mắc lỗi chính tả, dùng từ và đặt câu
	Cách mở bài lôi cuốn, hấp dẫn
	Cáchkếtbàiđặcsắc, ấntượng
	Sửdụnghiệuquảcácphépliênkếtđểtạosựmạchlạcchobàiviết
	Đặttênchocácphươngtiệntrựcquanvàtríchdẫnnguồn (nếucó).
	Diễnđạtmạchlạc, khôngmắclỗichínhtả, dùngtừ, viếtcâu.

- Ghi lạinhữngđiềucầnlưu ý vềcáchviếtkiểubàivănnghịluậnphântíchmộttácphẩmvănhọc: chủđềvànhữngnétđặcsắcvềhìnhthứcnghệthuật.

Em có nhận xét gì về cách sắp xếp luận điểm trong bài viết?