Cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hoá, tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến là

cách mạng tri thức sau phát kiến địa lí.

phong trào Văn hoá Phục hưng ở Tây Âu.

các cuộc chiến tranh nông dân ở Tây Âu.

trào lưu “Triết học Ánh sáng” của Pháp.