Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn đã cho ở phần Đọc hiểu.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu truyện kể: “Con chó xấu xí” là một trong những truyện ngắn đặc sắc của nhà văn Kim Lân.

- Nêu nội dung khái quát cần phân tích, đánh giá: Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng đi vào phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn nói trên.

* Thân bài:

1. Tóm tắt truyện: Gia đình nhân vật “tôi” mua một con chó xấu xí, đối xử với nó một cách hờ hững và khi chạy giặc đã bỏ lại nó. Nhưng con chó vẫn trung thành với chủ, tìm về nhà gặp chủ rồi mới chết. Hành động đó đã khiến nhân vật “tôi” vừa thương xót con chó vừa hối hận vì cách hành xử của mình.

2. Xác định và phân tích, đánh giá chủ đề:

a. Xác định chủ đề: Thông qua câu chuyện về một con chó xấu xí, tác giả ngầm phê phán thói vô cảm của người đời đối với những số phận bất hạnh; đồng thời nhắc nhở con người cần sống tình nghĩa, trước sau như một.

b. Phân tích, đánh giá chủ đề:

- Hình ảnh con chó xấu xí là biểu tượng cho những con người có số phận bất hạnh, kém may mắn trong cuộc sống. Suốt cả cuộc đời, họ phải sống trong sự ghẻ lạnh, hờ hững của người đời, như con chó xấu xí, từ khi mua về cho đến khi chết, “không được một lần vuốt ve”.

- Tuy vậy, ở những con người đó lại ẩn chứa một tâm hồn cao đẹp, trung hậu: đó là biết sống tình nghĩa, dù cả đối với những người đã đối xử tệ bạc với mình. Con chó xấu xí đã như kêu cứu, như than khóc, oán trách khi gia đình nhân vật tôi bỏ nó ở lại; nó đã bỏ ăn khi xa chủ; rồi phá xích để trở về nhà chủ; đặc biệt cảm động là cái sự kiện khi gặp lại chủ, dù chỉ còn chút hơi tàn, nó vẫn bày tỏ sự mừng vui, để rồi sau đó chết vì kiệt sức.

- Truyện cũng gián tiếp thể hiện tiếng nói phê phán cái lối sống ích kỉ, vô tình vô nghĩa của con người. Nhân vật “tôi” đã bỏ nó ở lại vì vướng víu; khi trở về thì quên bẵng không nhớ gì đến nó, dù trước đó đã thầm hứa với mình là sẽ nuôi nó khi được trở lại nhà.

- Truyện cũng cho thấy, khi con người sống vô tình vô nghĩa, người ta sẽ chuốc lấy những sự cắn rứt, dằn vặt của lương tâm.

3. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nghệ thuật:

a. Nghệ thuật xây dựng nhân vật:

a.1. Nhân vật “tôi”:

- Nhân vật “tôi” được miêu tả trước hết là một con người vô tình. Sự vô tình của nhân vật này thể hiện ở thái độ đối xử với con chó xấu xí: khi người vợ mua về, nhân vật tôi xa lánh, hờ hững; khi những người quen ngỏ ý giết thịt con chó, nhân vật tôi đã đồng ý; khi bỏ đi, dù đã tự hứa với lòng mình là lúc trở về sẽ chăm sóc con chó, nhưng rồi lại quên mất lời hứa của mình.

- Tuy nhiên, từ trong sâu thẳm, nhân vật tôi vẫn còn là một con người có lương tâm. Anh đã day dứt khi phải bỏ con chó ở lại; và đặc biệt nhất, anh đã vô cùng hối hận và xấu hổ khi nghe người vợ kể về cái chết của con chó. Anh đã tự biết nhìn nhận lại cách sống của chính mình: Quả thật tôi chỉ là một thằng tồi. Một thằng ích kỷ. Tôi chỉ nghĩ đến mình và vợ con mình. Đến như con chó mình nuôi, mình đối xử với nó có được như cái tình nghĩa của nó đối xử với mình đâu?

a.2. Nhân vật người vợ: người vợ của nhân vật tôi là một người phụ nữ chất phác và có tấm lòng nhân hậu. Tấm lòng nhân hậu ấy được thể hiện rõ nhất qua lời nói, qua thái độ xúc động của chị khi kể về cái chết của con chó: Nó chết thương lắm cơ mình ạ; chị cắn môi chớp chớp hai mắt nhìn ra sân, đó là sự kìm nén nỗi thương cảm của mình đối với con chó.

a.3. Nhân vật “con chó xấu xí”: đây là một “nhân vật” đặc biệt, mang tính biểu tượng.

- Con chó xấu xí là biểu tượng cho những con người có số phận kém may mắn, luôn bị người đời hờ hững, xa lánh, hắt hủi, đối xử tàn nhẫn.

- Con chó xấu xí cũng là biểu tượng cho lối sống tình nghĩa cao đẹp ở đời: dù bị hắt hủi, nhưng nó vẫn luôn trung thành, tình nghĩa trước sau như một.

b. Nghệ thuật tự sự:

- Xây dựng cốt truyện: cốt truyện được xây dựng dựa trên sự kiện chính là cuộc đời và cái chết của con chó xấu xí, một cốt truyện tương đối đơn giản nhưng lại có chiều sâu, đa nghĩa và có sức ám ảnh lớn, gây xúc động mạnh cho người đọc.

- Nghệ thuật xây dựng tình huống: Một trong những nét đặc sắc của nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn này chính là nghệ thuật xây dựng tình huống độc đáo. Thông qua tình huống đó, tư tưởng của truyện được thể hiện một cách sâu sắc.

Tình huống chủ đạo của truyện chính là việc con chó xấu xí, dù bị bỏ lại nhưng vẫn lết về nhà chủ, cố gắng vẫy đuôi tỏ sự vui mừng khi gặp lại chủ rồi mới chết. Tình huống đó đã làm toát lên tất cả tư tưởng chủ đạo của câu chuyện: sự vô tình của con người, sự trung thành tình nghĩa của con chó, từ đó con người soi lại chính mình, để nhận ra sự ích kỉ, sự vô tinh của chính mình.

c. Lời kể:

- Lời kể từ điểm nhìn ngôi thứ nhất, tức là người trực tiếp tham gia vào câu chuyện, khiến câu chuyện có độ chân thực, tin cậy, đồng thời giúp cho nhân vật bộc lộ được cảm xúc, tâm trạng của mình một cách trực tiếp, gây ấn tượng mạnh cho người đọc.

- Lời kể còn có sự kết hợp giữa lời người kể chuyện và lời nhân vật, sự kết hợp giữa các phương thức tự sự, biểu cảm và nghị luận, khiến cho câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn, giúp khắc họa rõ nét tính cách nhân vật, qua đó gửi gắm nhiều thông điệp sâu sắc.

* Kết bài:

- Khẳng định khái quát những nét đặc sắc về chủ đề và nghệ thuật của truyện: Câu chuyện đã cho ở phần Đọc hiểu là câu chuyện không chỉ đặc sắc về mặt nghệ thuật mà còn sâu sắc về mặt chủ đề, chứa đựng nhiều bài học cuộc sống vô cùng giá trị.

- Nêu ý nghĩa của truyện kể đối với bản thân và người đọc: Câu chuyện đã giúp ta hiểu được rằng: trong cuộc sống, cần phải có lòng trắc ẩn, tình yêu thương, nhất là đối với những số phận bất hạnh; và dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, hãy sống trọn tình, trọn nghĩa.

Bài viết tham khảo

“Con chó xấu xí” là một trong những truyện ngắn đặc sắc của nhà văn Kim Lân – cây bút xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại, người luôn hướng ngòi bút về những thân phận bé nhỏ, những cảnh đời lam lũ mà giàu tình nghĩa. Trong truyện ngắn này, qua câu chuyện cảm động về một con chó trung thành và một con người vô tình, tác giả gửi gắm một thông điệp sâu sắc về tình người, về lòng nhân ái và sự thức tỉnh của lương tâm con người trong cuộc sống.

Câu chuyện kể về gia đình nhân vật “tôi” mua một con chó xấu xí, đối xử hờ hững, và khi chạy giặc thì bỏ lại nó. Con chó bị trói, kêu la tuyệt vọng, rồi sau đó vẫn tìm cách trở về nhà chủ. Khi gặp lại chủ, nó chỉ còn hơi thở yếu ớt, gầy trơ xương, run rẩy liếm vào tay chủ, ngoáy đuôi mừng rồi chết. Cái chết của con chó khiến nhân vật “tôi” vô cùng hối hận, tự nhận mình là “một thằng tồi, một thằng ích kỉ”. Câu chuyện khép lại trong nỗi xót xa, nhưng cũng mở ra một sự thức tỉnh của con người trước lòng trung hậu và nghĩa tình của một con vật nhỏ bé.

Thông qua câu chuyện tưởng như đơn giản ấy, chủ đề trung tâm của truyện được bộc lộ sâu sắc. Kim Lân muốn phê phán thói vô cảm và lối sống ích kỉ của con người trong cuộc sống, đồng thời ngợi ca tình nghĩa, lòng trung hậu và sự trung thành – những giá trị nhân bản vĩnh cửu. Hình ảnh “con chó xấu xí” là một biểu tượng nghệ thuật giàu sức gợi. Nó gợi về những phận người bé nhỏ, tội nghiệp trong xã hội – những con người bị bỏ rơi, bị coi thường, sống trong sự ghẻ lạnh của kẻ khác. Dù bị đối xử tệ bạc, “con chó xấu xí” vẫn hết lòng vì chủ, trung thành, tình nghĩa đến hơi thở cuối cùng. Cái chết của nó không chỉ làm người đọc xúc động mà còn thức tỉnh lương tâm của nhân vật “tôi” – đại diện cho những con người vô tình, thờ ơ trong đời sống. Qua đó, tác phẩm nhắc nhở chúng ta: sống ở đời phải có lòng trắc ẩn, biết yêu thương, biết giữ nghĩa, giữ tình. Nếu không, con người sẽ tự đánh mất phần người trong chính mình.

Không chỉ sâu sắc về nội dung, truyện còn đặc sắc về nghệ thuật. Trước hết, nghệ thuật xây dựng nhân vật rất tinh tế. Nhân vật “tôi” được khắc họa chân thực với những mâu thuẫn nội tâm – từ vô cảm đến hối hận, từ ích kỉ đến tự thức tỉnh. Người vợ của anh hiện lên hiền hậu, nhân từ, là tấm gương phản chiếu để làm nổi bật hơn sự thờ ơ ban đầu của chồng. Và đặc biệt, “con chó xấu xí” tuy là con vật nhưng được xây dựng như một nhân vật giàu cảm xúc, có chiều sâu tâm lí, trở thành biểu tượng nhân văn cho tình nghĩa và lòng trung thành.

Về nghệ thuật tự sự, truyện được kể bằng ngôi thứ nhất, giúp cho lời kể trở nên chân thực, gần gũi, cảm xúc được bộc lộ trực tiếp, làm nổi bật quá trình tự nhận thức của nhân vật “tôi”. Tình huống truyện – con chó bị bỏ rơi, vẫn tìm về nhà rồi chết – là một tình huống giàu kịch tính và ám ảnh, làm nổi bật chủ đề tư tưởng. Bên cạnh đó, ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, thấm đẫm chất đời thường, kết hợp giữa tự sự, biểu cảm và nghị luận, khiến cho câu chuyện vừa chân thật vừa thấm thía, mang đậm phong cách nhân đạo của Kim Lân.

Câu chuyện “Con chó xấu xí” không chỉ đặc sắc ở giá trị nghệ thuật mà còn có chiều sâu tư tưởng nhân văn. Đọc truyện, ta hiểu rằng: trong cuộc sống, không có gì đáng sợ hơn là sự vô cảm; và điều đáng quý nhất chính là tình nghĩa, lòng nhân hậu giữa con người với nhau, dù trong hoàn cảnh nào. Truyện ngắn khép lại, nhưng dư âm vẫn day dứt trong lòng người đọc – như một lời nhắc nhở âm thầm về tình thương và nhân tính giữa cuộc đời nhiều đổi thay.

Chi tiết nào khiến nhân vật tôi cảm thấy “vừa thương xót con chó, vừa thấy xấu hổ” ?