Gợi ý:

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

- Đảm bảo đúng dung lượng khoảng 400 chữ.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: phân tích bài thơ Giễu người thi đỗ.

c. Bài viết có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau song cần đảm bảo các ý sau

* Mở bài

- Giới thiệu tác giả: Trần Tế Xương (1870–1907), nhà thơ tiêu biểu với giọng trào phúng, mỉa mai xã hội phong kiến cuối thế kỉ XIX.

- Giới thiệu bài thơ: Giễu người thi đỗ phản ánh hiện tượng khoa cử hư danh, đỗ đạt nhưng thiếu tài năng thực chất, nhấn mạnh sự hão huyền và tự phụ của những người này.

* Thân bài

- Nội dung:

+ Hình ảnh các “người thi đỗ” nhưng kém tài:

• “Một đàn thằng hỏng đứng mà trông” → nhấn mạnh sự yếu kém, trình độ hạn chế của những người đỗ đạt.

• “Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt / Dưới sân ông cử… ngỏng đầu rồng” → hình ảnh so sánh hài hước, phóng đại sự tự phụ, hão huyền của những người này.

+ Bài thơ phản ánh hiện tượng chạy theo danh lợi hão, học chỉ để lấy bằng cấp, danh hiệu mà không rèn luyện năng lực thực chất.

- Nghệ thuật:

+ Thể thơ: thất ngôn tứ tuyệt, súc tích, cô đúc.

+ Thủ pháp trào phúng nổi bật:

• Cường điệu, phóng đại: làm lố sự tự phụ, hão huyền của người thi đỗ.

• Ẩn dụ hài hước: “ngoi đít vịt”, “ngỏng đầu rồng” → nhấn mạnh sự hình thức, hư danh.

• Giọng điệu mỉa mai, châm biếm: vừa gây cười, vừa phê phán thói hư danh trong khoa cử.

- Giá trị tư tưởng:

+ Phê phán thói chạy theo danh lợi hão, coi trọng hình thức hơn năng lực thực chất.

+ Nhấn mạnh vai trò của tri thức thực chất: học để rèn luyện năng lực, áp dụng vào thực tế, phát triển bản thân.

+ Bài học rút ra: cần khiêm tốn, học tập nghiêm túc, đánh giá đúng năng lực và tránh tự phụ, hão huyền.

* Kết bài

- Khẳng định giá trị hiện thực và nghệ thuật trào phúng của bài thơ.

- Liên hệ hiện tượng ngày nay: thông điệp vẫn còn ý nghĩa với học sinh, sinh viên về tinh thần học tập nghiêm túc và rèn luyện thực tài.

d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.

e. Sáng tạo: Diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.

Bài viết tham khảo

Trần Tế Xương (1870–1907) là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam cuối thế kỉ XIX, nổi tiếng với giọng trào phúng, châm biếm sâu sắc nhưng vẫn giàu giá trị nhân văn. Ông quan sát tinh tế những hiện tượng xã hội, đặc biệt là khoa cử và học vấn, để qua đó gửi gắm bài học về tri thức và nhân cách. Bài thơ Giễu người thi đỗ phơi bày hiện tượng những người đỗ đạt nhưng hạn chế về năng lực thực chất, nhấn mạnh sự hão huyền và tự phụ đi kèm với danh hiệu hão.

Bài thơ mở đầu bằng hình ảnh sinh động: “Một đàn thằng hỏng đứng mà trông”. Câu thơ vừa ngắn gọn, súc tích, vừa đầy giễu cợt, phơi bày sự yếu kém của những người thi đỗ. Tác giả dùng từ “thằng hỏng” để nhấn mạnh trình độ hạn chế, khiến người đọc nhận thấy sự vô lý trong việc phong danh hiệu cho những người này. Tiếp đó, hình ảnh “Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt / Dưới sân ông cử… ngỏng đầu rồng” được xây dựng bằng cách so sánh hài hước và cường điệu. Những tiến sĩ giấy tưởng rằng quyền lực, địa vị của mình là thực chất, nhưng trong mắt tác giả, tất cả chỉ là hình thức, hão huyền và lố bịch. Ngôn ngữ hài hước, hình ảnh cụ thể, sinh động tạo nên giọng điệu trào phúng, khiến người đọc vừa bật cười vừa nhận ra thông điệp sâu sắc.

Về nghệ thuật, bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt, ngắn gọn nhưng cô đúc, nhịp điệu cân đối, tạo ấn tượng mạnh. Thủ pháp trào phúng được sử dụng tinh tế: cường điệu, phóng đại làm nổi bật sự tự phụ; hình ảnh ẩn dụ hài hước nhấn mạnh hư danh; giọng điệu mỉa mai kết hợp với hình ảnh sinh động khiến bài thơ vừa gây cười vừa gợi suy ngẫm. Đây là minh chứng cho khả năng quan sát tinh tế và sự nhạy bén trong phê phán xã hội của Trần Tế Xương.

Về nội dung tư tưởng, bài thơ phê phán thói chạy theo danh lợi hão, coi trọng hình thức hơn năng lực thực chất. Trần Tế Xương nhấn mạnh giá trị của tri thức thực chất: học để rèn luyện năng lực, áp dụng vào thực tế, chứ không chỉ để nhận danh hiệu hão. Việc học tập nghiêm túc, trau dồi kiến thức thực tế giúp mỗi người phát triển toàn diện, đồng thời tránh tự phụ, hão huyền. Hình ảnh hài hước, châm biếm không chỉ để gây cười mà còn cảnh tỉnh người đọc về việc đánh giá đúng năng lực bản thân và vai trò thực chất của tri thức.

Thông điệp của bài thơ vẫn còn nguyên giá trị đối với thế hệ ngày nay. Trong xã hội hiện đại, việc học chỉ để lấy bằng cấp hay danh hiệu mà thiếu năng lực thực chất vẫn tồn tại ở một số nơi. Bài thơ nhắc nhở mỗi người cần khiêm tốn, học tập nghiêm túc, rèn luyện năng lực thực sự và đánh giá đúng giá trị của bản thân. Trần Tế Xương bằng ngòi bút trào phúng đã tạo ra một tác phẩm vừa gây cười vừa sâu sắc, giúp người đọc suy ngẫm về giá trị thực sự của học vấn, năng lực và nhân cách.

Bài thơ Giễu người thi đỗ được viết theo thể thơ nào?