a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Phân tích bài thơ Nhàn.

c. Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

* Mở bài

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm: nhà thơ, nhà nho thanh cao, sống ẩn dật, coi trọng đạo lý “an bần lạc đạo”.

- Giới thiệu bài thơ Nhàn: thể hiện quan niệm sống nhàn, thanh cao và nhân cách của một bậc hiền triết.

* Thân bài

- Cuộc sống thanh nhàn, hòa hợp với thiên nhiên

+ “Một mai, một cuốc, một cần câu / Thơ thẩn dầu ai vui thú nào”: hình ảnh người nông dân ung dung, tự tại.

+ Cuộc sống lao động giản dị, tự cung tự cấp, xa lánh bon chen.

→ Thể hiện lối sống thanh cao, yêu lao động, hòa hợp với thiên nhiên.

- Quan niệm về dại – khôn

+ “Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ / Người khôn, người đến chốn lao xao”: đối lập “dại” và “khôn” giàu triết lý.

+ “Dại” là ẩn dật, giữ mình; “khôn” là tranh danh đoạt lợi nơi đời.

→ Nguyễn Bỉnh Khiêm xem “dại” chính là khôn, là cách giữ tâm hồn trong sạch.

- Cuộc sống thanh bạch, hòa hợp với tự nhiên

+ “Thu ăn măng trúc, đông ăn giá / Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao”: nhịp sống bốn mùa yên ả, thanh đạm.

+ Thức ăn, sinh hoạt giản dị, gần gũi với thiên nhiên.

→ Thể hiện triết lý sống thuận tự nhiên, tự do, an nhiên.

- Thái độ coi thường danh lợi

+ “Rượu đến gốc cây ta sẽ nhắp / Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao”: cái nhìn tỉnh táo trước danh lợi phù hoa.

+ Danh lợi chỉ là hư ảo, tạm bợ như giấc chiêm bao.

→ Thể hiện nhân cách cao đẹp, sự giác ngộ lẽ đời.

- Nghệ thuật:

+ Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật chặt chẽ, cân đối.

+ Từ ngữ giản dị, mộc mạc gắn với cuộc sống thôn quê (mai, cuốc, cần câu, măng trúc, giá, hồ sen…).

+ Đối lập: “ta dại” – “người khôn” → thể hiện thái độ mỉa mai, khẳng định lối sống riêng.

+ Giọng thơ nhẹ nhàng, thâm trầm, triết lí, biểu hiện phong cách thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm – giản dị mà sâu sắc.

* Kết bài

- Khẳng định Nhàn là bài thơ tiêu biểu cho triết lý sống an nhiên, thanh cao của Nguyễn Bỉnh Khiêm.

- Gợi suy nghĩ: sống giản dị, biết đủ, giữ tâm hồn thanh thản giữa cuộc đời bon chen.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.

(0,5 điểm) Xác định thể thơ của bài thơ Nhàn.